Kötü Huylarin ilâçlari

 

Her müslüman, kalbinden kötü huylari çikarip, iyi huylari yerlestirmelidir. Bir kaçini çikarip, bir kaçini yerlestirmekle insan güzel huylu olmaz. Bunun için müslüman, her seyden evvel kalbini temizlemesi lâzimdir. Çünkü kalb, bütün bedenin reisidir. Bütün organlar kalbin emrindedir. Sevgili Peygamberimiz (Insanin bedeninde bir et parçasi vardir. Bu iyi olursa, bütün organlar iyi olur. Bu kötü olursa, bütün organlar bozuk olur. Bu, kalbdir) buyurdu. Yani bu, yürek denilen et parçasindaki gönüldür. Bunun iyi olmasi, kötü ahlâktan temizlenmesi ve iyi ahlâk ile süslenmesidir. 

Kötü huylar, kalbin hastaliklaridir. Bunlarin tedavileri güçtür. Ilâçlarini iyi bilmek ve iyi kullanmak lâzimdir. Ahlâki degistirmek, kötüsünü yok edip, yerine iyisini getirmekle mümkündür. Sevgili Peygamberimiz (Ahlâkinizi iyilestiriniz!) buyurdu. Islâmiyet, mümkün olmayan seyi emretmez. Tecrübeler de böyle oldugunu göstermektedir, insanlarin ahlâklarinin degistirilmesi bazilari için kolay, bazilari için de zor olur. Kötü huylardan kurtulmak için, basvurulacak çareleri söyle siralamak mümkündür:

 

1- Kötü huylarin hepsi için müsterek ilâç, hastaligi ve zararini, sebebini, ziddini ve ilâcin faydasini bilmektir. Sonra bu hastaligi kendinde teshis etmek, aramak, bulmak gelir. Bu teshisi kendi yapar. Yahut bir âlimin, rehberin bildirmesi ile anlar. Mü'min, mü'minin aynasidir, însan kendi kusurlarini zor anlar. Güvendigi arkadasina sorarak da, kusurunu ögrenir. Sâdik olan dost, onu tehlikelerden, korkulardan koruyan kimsedir. Böyle arkadas güç bulunur.

 

2- Düsmanlarinin kendisine karsi kullandiklari kelimeler de, insana ayiplarini tanitmaga yarar. Çünkü düsman, insanin ayiplarini arayip, yüzüne çarpar. Arkadaslar ise, insanin ayibini, kusurunu pek görmezler.

Birisi Ibrahim Edhem hazretlerine, aybini, kusurunu bildirmesi için yalvarinca, seni dost edindim, her hâlin, hareketlerin bana güzel görünüyor. Aybini baskalarina sor dedi: Baskasindan bir ayip görünce, bunu kendinde aramak, kendinde bulursa, bundan kurtulmaga çalismak da kötü huylarin ilâçlarindandir. (Mü' min mü'minin aynasidir) hadîs-i serifinin mânâsi budur. Yani, baskasinin ayiplarinda, kendi ayiplarini görür.

Isa aleyhisselâma, bu güzel ahlâkini kimden ögrendin dediklerinde (Bir kimseden ögrenmedim, insanlara baktim. Hosuma gitmeyen seylerinden sakindim. Begendiklerimi ben de yaptim) buyurdu.

Lokman Hakime, (Edebi kimden ögrendin) dediklerinde, (Edebsizden!) dedi. Selef-i sâlihinin, Eshâb-i kiramin, velîlerin hayat hikâyelerini okumak da, iyi huylu olmaya sebep olur.

 

3- Kendinde kötü huy bulunan kimse, buna yakalanmanin sebebini arastirmak, bu sebebi yok etmege, bunun ziddini yapmaga çalismalidir Kötü huydan kurtulmak, bunun ziddini yapmak için çok ugrasmak lâzimdir. Çünkü, insanin alistigi seyden kurtulmasi güçtür. Kötü seyler nefse tatli gelir.

 

4- Insanin kötü sey yapinca, arkasindan nefse güç gelen seyi yapmayi âdet edinmesi de faydali ilâçtir. Meselâ; bir kötülük yaparsam, su kadar sadaka verecegim veya oruç tutacagim, gece namazlari kilacagim diye adamali veya bunlari yapmak için, yemin etmelidir. Nefsi, bu güç seyleri yapmamak için, onlara sebep olan kötü âdetini yapmaz.